Weergave webinar ondermijning - 6 juli 2022
Ondermijning speelt steeds meer op bedrijventerreinen, vooral bij verouderde locaties. Uit een gesprek tijdens de participantenraad van de SKBN bleek dat het een veelvoorkomend probleem is voor ontwikkelaars, provincies en gemeentes.
Daarom nodigden we Patricia Prüfer, onderzoeker bij Centerdata en Wouter Gelderloos en Rien van der Steenhoven van Spaanse Polder uit om iets te vertellen over hun aanpak van ondermijning.
Patricia Prüfer
Patricia Prüfer heeft vanuit Centerdata samen met het expertisecentrum Veiligheid van de Hogeschool Avans in opdracht voor de provincies Noord-Brabant en Gelderland een risicotaxatietool ontwikkeld voor bedrijventerreinen. In dit onderzoek zijn verschillende vormen van criminaliteit onderzocht, waaronder drugscriminaliteit, mensenhandel en witwassen.
De twee onderzoeksvragen waren:
Hoe kan op basis van data vastgesteld worden welke bedrijventerreinen kwetsbaarder zijn voor ondermijning/criminaliteit dan anderen?
Welke handelingsperspectieven hebben provincies en gemeenten om iets aan daadwerkelijke kwetsbare bedrijventerreinen te doen?
Om het onderzoek te doen is een longlist en een shortlist van indicatoren gemaakt en op basis daarvan zijn databronnen verzameld en op basis daarvan is een dashboard gemaakt. Er zijn veel indicatoren gevonden rondom drugscriminaliteit en witwassen,. Voor mensenhandel is dat een stuk lastiger en die is uiteindelijk niet meegenomen in het dashboard.
Indicatoren voor rugscriminaliteit zijn:
Ligging bedrijventerrein – exportmogelijkheden grens
Hoog-capaciteit aansluitingen op BT
Mutaties wet Damocles
Weigeren slimme meter
Indicatoren voor witwassen zijn:
MOT- meldingen
Onduidelijk economisch bestaansrecht
Papieren BV (zonder bedrijfsvoering)
BV of trusts uit landen die ook ‘belastingsparadijs zijn’.
Op basis van deze indicatoren zijn databronnen gezocht. Er zijn verschillende modellen gemaakt en op basis van die modellen is een dashboard gemaakt en dat dashboard is praktisch getoetst door Avans.
Belangrijkste resultaten van die validatie:
Alle bedrijventerreinen zijn herkend wat betreft hoog en laag risico aangaande ondermijnende criminaliteit;
De voorlopige indicatoren uit het model worden herkend door professionals;
Vooral de indicatoren die een logische samenhang hebben zijn beïnvloedbaar;
Er is nog meer onderzoek nodig.
Handelingsperspectieven voor provincies
Uit het dashboard blijken een aantal handelingsperspectieven voor provincies:
Informeren: Gemeenten helpen om beter zicht te krijgen op ondermijning op bedrijventerreinen en daar het gesprek over aan te gaan. Hiermee voldoen provincies aan hun signalerende taak.
Agenderen: Het thema aanpak van ondermijning op bedrijventerreinen op regionaal en lokaal niveau op de agenda te zetten. Thema op strategisch niveau als speerpunt te benoemen en afspraken te maken aangaande bijvoorbeeld vestigingsbeleid en fysieke inrichting en onderhoud van bedrijventerreinen.
Aanjagen: Concrete afspraken maken met gemeenten over te behalen resultaten. Hierbij ook inzetten op samenwerking met bijvoorbeeld PVO/RIEC/CCV.
Samenwerking zoeken op lokaal en regionaal niveau.
Wijs kwetsbare bedrijventerreinen aan in overleg met gemeenten.
Risicotaxatietool: Prioriteringstool operationele en beleidsdoelen.
Een uitgewerkt plan door gemeenten voor het betreffende terrein.
Daarnaast kan het dashboard wijzen op extra benodigde aandacht voor omgeving en ondernemersklimaat.
Een aantal screenshots van het dashboards laten zien dat de tool een overzicht laat zien van gemeenten. Je ziet waar de bedrijventerreinen liggen en wat het gesignaleerde risico is. De tool geeft je een gerichte aanpak en een gerichtere analyse.
Vragen als reactie op de lezing
Hoe eenvoudig is het om dit te ontwikkelen voor de Provincie Zuid-Holland? Reactie Patricia: Het model ligt er al, dus je kunt nu sneller en goedkoper hiermee aan de slag gaan.
In hoeverre is dit voldoende voor de politie om een dieper onderzoek te stellen? Reactie Patricia: Het is geen direct bewijs, maar het is een tool voor een meer gerichte aanpak, omdat je een eerste verkenning doet.
Is ook de zachte kant meegenomen? Dus bijvoorbeeld de organisatievorm en hoe actief een bedrijvenvereniging is als indicator. Reactie Patricia: Dat is vanuit verschillende indicatoren meegenomen, zoals parkmanagement.
Vervolgens zijn we de praktijk ingegaan met Wouter Gelderloos (accountmanager bij de gemeente Rotterdam) en Rien van der Steenhoven (stadsmarinier Spaanse Polder).
Rien van der Steenhoven
Spaanse Polder is een van de grootste aaneengesloten bedrijventerreinen in Europa en is voor een deel een industrieterrein, dus er zijn veel bedrijven met een milieucategorie. Dat levert ook beperkingen op wat betreft de bestemmingen, maar geeft ook wel weer ruimte. Op de Spaanse Polder was al lang veel criminaliteit, maar door gemeentelijk beleid is dat nog meer gegroeid.
De Spaanse Polder is een vooroorlogs bedrijventerrein met veel distributie. Toen de vraag groeide, ontstond er ook in Noord-West een bedrijventerrein met een betere infrastructuur, waardoor veel bedrijven daarnaartoe trokken. Ondernemers houden vaak hun vastgoed vast en verhuren dat en dat zorgde ervoor dat de Spaanse Polder veel gedateerd vastgoed bevat met lage kwaliteit wat verhuurd wordt.
Bovendien werden alle automotive bedrijven toegestaan, waardoor er bedrijven zaten met een slecht verdienmodel. En er is veel groente- en fruitdistributie, wat gepaard gaat met veel drugscriminaliteit.
Spaanse Polder begint pas op de kaart te komen, zodra er een grote partij cocaïne wordt gevonden. Zo komt het op de bestuurlijke agenda en dat leidt tot een rechtshandhavings-instrument. Alleen rechtshandhaving is echter niet voldoende, want je moet het meer integraal aanpakken.
Aanpak op de Spaanse Polder: Rotterdam kent een wijkprofiel dat over drie assen gaat: veilig, sociaal en fysiek. Dat kun je projecteren op een bedrijventerrein, sociaal kun je zien als hoe de ondernemers georganiseerd zijn en wat hun samenhang is, maar ook vervangen door economisch.
Je moet dus kijken naar ruimte en economie en kijken naar de samenwerking, zowel publiek- privaat als privaat- privaat. Op de Spaanse Polder is Van der Steenhoven begonnen met gerichtsgerichte organisatie met bijv. een bedrijvenraad, die als sparringpartner met de gemeente fungeert. En alle programma-achtige structuren zijn opgezet in het gebied. Het gebied heeft een geografische status, dus zo is de integraliteit geborgd. Dit zorgt voor veel investeringen in bouwprojecten en ondernemers geloven daarin, maar blijven wel kritisch.
We hebben de switch gemaakt van rechtshandhaving naar het domein van Wouter dat de investeringen vanuit ruimtelijke-economische komt.
Wouter van Gelderloos
Waardoor herken je dat er iets speelt op een bedrijventerrein:
Stedenbouwkundig: Een structuur die anonimiteit in de hand werkt, zoals een hofjes-achtige structuur. Je weet als je begint bij nummer 1 dat bij nummer 10 alles is weggeruimd.
De kwaliteit van de bedrijfsruimte, omdat de bedrijfsruimte is gebouwd voor een bepaalde bestemming en als die bedrijfsbestemming kwijt raakt, weet je dat dat dit een andere, soms onwenselijke bestemming in de hand werkt.
Leegstand op de bovenetages, terwijl ze wel in de boeken staan en daar wil men iets aan verdienen.
Het vastgoed en stedenbouwkundige structuur werkt dus criminaliteit in de hand.
Sommige branches zijn heel stevig aanwezig en zorgen voor problemen, zoals automotive die gepaard gaan met verzekeringsfraude. Groente en fruit is druggerelateerd, opslagboxen en distributie en transportbedrijven.
Er ontstaat vooral ellende wanneer een oud bedrijf wordt opgeknipt.
Aanpak
Het begint met schoon, heel en veilig, wat ook bij probleemwijken geldt. Je moet de basis op orde hebben.
De ondermijningsaanpak op de Spaanse Polder zorgt ervoor dat je in gesprek gaat met ondernemers over bijvoorbeeld het ontbinden van een huurcontract. Dat zorgt voor een vliegveldeffect, maar je moet wel de economie mee hebben.
In Rotterdam kopen we niet zelf op, maar zorgen we dat ondernemers klaarstaan.
En wat je vooral wel nodig hebt is dat er bestuurlijk commitment is. In Rotterdam is dat er via de burgemeester. Er worden ook veel ondernemersdiners georganiseerd met de gemeente en dat helpt ook. Je hebt een continue stroom van aandacht en er is ook een loket waaraan ondernemers vragen kunnen stellen. Veiligheid waren de eerste gesprekken, maar nu gaat het vooral over gronduitgifte, energietransitie etc. Het beleid is gestoeld op vijf pijlers: schoon, heel, veilig, economie en ruimtelijk.
Tips:
Tip van Rien van der Steenhoven: Beheer is cruciaal . Als je nu iets nieuws gaat realiseren, moet je ook nadenken over beheer en parkmanagement. Je moet dus continu aanwezig blijven op een bedrijventerrein en politiek druk creëren en betrokkenheid onder ondernemers aanwakkeren.
Tip: Wat ook helpt volgens Rien van der Steenhoven is dat hij ‘wisselgeld’ heeft, dus een eigen budget heeft en zo meer speling heeft. En dat hij daarmee wat meer mandaat heeft.
Tip: Neem de beleidsambtenaren mee in het gebied, zodat ze de praktijk zien.
Tip: Er is een interessante app van Riec over ondermijning. Kennisbank, nieuws en ook boeiend om zelf te doen; een quiz waarin je je kennis en bewustzijn op ondermijningsthema's kan testen.
06-07-2022
